Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw
projekt dotyczy ułatwienia dostępu do studiów wyższych osobom dojrzałym w ramach uczenia się przez całe życie, zapewnienia lepszej jakości kształcenia przy uwzględnieniu autonomii programowej uczelni, dostosowania funkcjonowania uczelni do skutków niżu demograficznego oraz doprecyzowania niektórych rozwiązań w oparciu o doświadczenia z wdrażania nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym przeprowadzonej w 2011 r.
- Kadencja sejmu: 7
- Nr druku: 2085
- Data wpłynięcia: 2014-01-17
- Uchwalenie: Projekt uchwalony
- tytuł: Ustawa o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw
- data uchwalenia: 2014-07-11
- adres publikacyjny: Dz.U. poz. 1198
2085-cz-1
Nr 128, poz. 897).
Powołanie pierwszych kolegiów na podstawie zarządzenia Nr 15 Ministra Edukacji
Narodowej z dnia 6 czerwca 1990 r. w sprawie nauczycielskich kolegiów języków
obcych (Dz. Urz. Nr 4, poz. 21), a następnie zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej
z dnia 31 maja 1991 r. w sprawie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów
języków obcych (Dz. Urz. Nr 3, poz. 15) wynikało z konieczności sprostania potrzebom
systemu oświaty w związku z wprowadzeniem do szkół nauczania języków
zachodnioeuropejskich w miejsce języka rosyjskiego oraz rozpoczynaniem nauki przez
dzieci z okresu wyżu demograficznego. Ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na
nauczycieli, zadaniem kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków
obcych było kształcenie wyłącznie w specjalnościach, w których szkoły wyższe nie
były w stanie przygotować odpowiedniej dla potrzeb systemu oświaty liczby
nauczycieli. Innymi słowy, kolegia pełniły funkcję uzupełniającą w stosunku do uczelni
kształcących większość nauczycieli zatrudnianych w szkołach i placówkach systemu
oświaty.
Od momentu powstania zakładów kształcenia nauczycieli wskazywano, iż powinny one
w sprzyjających warunkach prawnych zostać przekształcone w jednostki systemu
szkolnictwa wyższego. Po raz pierwszy warunki do zmian w tym zakresie zaistniały
wraz z powstawaniem na terenie działania kolegiów państwowych wyższych szkół
zawodowych powoływanych na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r.
o wyższych szkołach zawodowych (Dz. U. Nr 96, poz. 590, z późn. zm. – obecnie akt
prawny
nieobowiązujący),
kształcących
nauczycieli
w
specjalnościach
odpowiadających specjalnościom prowadzonym w kolegiach.
Warunkiem koniecznym do funkcjonowania kolegium jest zapewnienie opieki
naukowo-dydaktycznej przez szkołę wyższą, która prowadzi studia magisterskie
kształcące nauczycieli na kierunkach lub specjalnościach odpowiadających
specjalnościom prowadzonym w kolegium. Opieka ta zapewniona jest na podstawie
porozumienia zawieranego pomiędzy organem prowadzącym kolegium a uczelnią,
którego zakres określają przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia
12 sierpnia 1997 r. w sprawie zakładów kształcenia nauczycieli. Na podstawie
porozumień o opiece naukowo-dydaktycznej absolwenci kolegiów mają możliwość
35
uzyskania tytułu zawodowego licencjata i tym samym kontynuowania nauki na studiach
drugiego stopnia.
W 2009 r. zapoczątkowano prace nad ujednoliceniem systemu kształcenia nauczycieli
poprzez umożliwienie kolegiom zmiany ich statusu. Wynikiem podjętych działań
w celu stworzenia warunków do kształcenia nauczycieli wyłącznie w systemie
szkolnictwa wyższego, były zmiany wprowadzone ustawą z dnia 5 listopada 2009 r.
o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z art. 261a ust. 1 tej
ustawy minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego może, w drodze
rozporządzenia, na wniosek organu prowadzącego:
1) przekształcić
publiczną szkołę pomaturalną, kolegium nauczycielskie,
nauczycielskie kolegium języków obcych albo kolegium pracowników służb
społecznych w publiczną uczelnię zawodową,
2) włączyć publiczną szkołę pomaturalną, kolegium nauczycielskie, nauczycielskie
kolegium języków obcych albo kolegium pracowników służb społecznych do
uczelni publicznej po uzyskaniu zgody senatu tej uczelni,
3) połączyć publiczną szkołę pomaturalną, kolegium nauczycielskie, nauczycielskie
kolegium języków obcych albo kolegium pracowników służb społecznych
w publiczną uczelnię zawodową
– określając sposób przejęcia pracowników i słuchaczy tych placówek, kierunki
i specjalności studiów, na które słuchacze tych placówek będą przejmowani, oraz tryb
ukończenia studiów pierwszego stopnia, mając na celu zachowanie wysokiego poziomu
kształcenia.
Ponadto, zgodnie z art. 261b ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym porozumienia
zawarte przez organy prowadzące kolegia nauczycielskie, nauczycielskie kolegia
języków obcych albo kolegia pracowników służb społecznych z uczelniami w zakresie,
w jakim umożliwiają one absolwentowi, po zdaniu egzaminu dyplomowego, ubieganie
się o dopuszczenie do egzaminu w uczelni oraz uzyskanie dyplomu i tytułu
zawodowego licencjata, tracą moc z dniem 30 września 2015 r. Przepis ten wyznacza
termin, po którym absolwenci kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów
języków obcych nie będą mogli ubiegać się o uzyskanie tytułu zawodowego licencjata.
Absolwenci kolegiów nie uzyskują wykształcenia na poziomie wyższym, a osoby
pobierające w nich naukę mają status słuchaczy. O atrakcyjności oferty kształcenia
prowadzonego w kolegiach nauczycielskich i nauczycielskich kolegiach języków
36
obcych stanowi głównie możliwość uzyskania tytułu zawodowego licencjata
w uczelniach sprawujących opiekę naukowo-dydaktyczną nad zakładami kształcenia
nauczycieli. Kolegia kształcą nauczycieli przedszkoli, szkół podstawowych i placówek
oświatowo-wychowawczych, a w przypadku nauczycieli języków obcych również
nauczycieli gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych.
W roku szkolnym 2012/2013 funkcjonowało 90 zakładów kształcenia nauczycieli,
w tym:
− 18 kolegiów nauczycielskich (15 publicznych i 3 niepubliczne) oraz
− 72 nauczycielskie kolegia języków obcych (40 publicznych i 32 niepubliczne).
Malejąca liczba słuchaczy kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów
języków obcych powoduje w ostatnich latach likwidacje publicznych i niepublicznych
zakładów kształcenia nauczycieli.
Tabela 1. Liczba publicznych i niepublicznych zakładów kształcenia nauczycieli
w ostatnich latach szkolnych (od 2005/2006 do 2012/2013)
Rok szkolny
Kolegium
2005/06
2006/07
2007/08
2008/09
2009/10
2010/11
2011/12
2012/13
NKJO
i KN
64
65
64
64
62
60
57
55
publiczne
NKJO
i KN nie-
41
41
43
44
42
43
39
35
publiczne
Ogółem
105
106
107
108
104
103
96
90
Według danych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO) w 2006 r. liczba słuchaczy we
wszystkich zakładach kształcenia nauczycieli wynosiła 20 357 osób, natomiast
w 2012 r. (stan na dzień 10 października 2012 r.) ogólna liczba słuchaczy zmniejszyła
się do 9 768 osób. Zmiany te spowodowane są niżem demograficznym oraz coraz
większą liczbą szkół wyższych, które oferują studia pierwszego i drugiego stopnia
przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela.
37
Tabela 2. Liczba słuchaczy kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów
języków obcych w latach 2006–2012
Rok szkolny
2006/07
2007/08
2008/09
2009/10
2010/11
2011/12
2012/13
Liczba słuchaczy 7 198 7 018 6 508
5 851
5 485
4 778
3 660
w KN
Liczba słuchaczy 13 159 14 021 12 431
11 019
8 928
7 157
6 108
w NKJO
Razem
20 357
21 039
18 939
16 870
14 413
11 935
9 768
Dane SIO (stan na 30 września 2012 r.) wskazują, że spośród nauczycieli zatrudnionych
w systemie oświaty ok. 0,4% nauczycieli szkół i placówek posiada poziom
wykształcenia potwierdzony jedynie dyplomem ukończenia kolegium. Ponad 91%
nauczycieli legitymuje się dyplomem ukończenia studiów magisterskich, a 5,5%
nauczycieli – studiów wyższych zawodowych. Oznacza to, że ponad 96% nauczycieli
zatrudnionych w szkołach i placówkach systemu oświaty posiada wykształcenie
wyższe. Jednocześnie we wszystkich krajach Unii Europejskiej od nauczycieli
zatrudnionych w systemie oświaty wymaga się wykształcenia uzyskanego w systemie
szkolnictwa wyższego (wyjątek stanowią Niemcy, Czechy, Rumunia i Malta, gdzie od
nauczycieli przedszkoli nie wymaga się ukończenia studiów wyższych). Zauważyć
należy, że osoby z wykształceniem wyższym mają lepsze możliwości startu
zawodowego, mobilności zawodowej, szybkiego przekwalifikowania, a tym samym
funkcjonowania na rynku pracy. Mogą też skutecznie realizować plany zawodowe
poprzez kontynuację kształcenia.
Zakłady kształcenia nauczycieli przez ponad 20 lat funkcjonowania w znakomity
sposób zaspokoiły potrzeby systemu oświaty, w szczególności dotyczące nauczycieli
języków zachodnioeuropejskich, i tym samym spełniły swoją rolę. Obecnie, w związku
z możliwością zapewnienia przygotowania odpowiedniej liczby wykwalifikowanych
nauczycieli przez system szkolnictwa wyższego, nie ma potrzeby utrzymywania
kolegiów w istniejącej formule.
Obecnie kształcenie nauczycieli powinno być prowadzone wyłącznie w systemie
szkolnictwa wyższego przy zachowaniu odpowiedniej dbałości o jego jakość
i właściwych proporcji pomiędzy kształceniem teoretycznym i praktycznym, mając na
względzie jak najlepsze przygotowanie zawodowe przyszłych nauczycieli.
38
Zmiany zaproponowane w projekcie ustawy w art. 2–4, 6, 9–13, 19 i 20 są
konsekwencją likwidacji zakładów kształcenia nauczycieli od dnia 1 października
2016 r. i mają charakter dostosowujący.
Przepis art. 21 ust. 1 i 2 ma na celu wstrzymanie rekrutacji słuchaczy do kolegiów
nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych od roku szkolnego
2014/2015. W ust. 3 wprowadza się przepis przejściowy regulujący sytuację osób, które
rozpoczęły kształcenie w kolegiach nauczycielskich i nauczycielskich kolegiach
języków obcych przed dniem wejścia w życie projektowanej ustawy. Proponuje się, aby
do tych słuchaczy stosować przepisy dotychczasowe.
W roku szkolnym 2014/2015 w kolegiach nauczycielskich i nauczycielskich kolegiach
języków obcych naukę pobierać będą słuchacze II i III roku nauki, a w roku szkolnym
2015/2016 – słuchacze III roku nauki. Rok szkolny w kolegiach nauczycielskich
i nauczycielskich kolegiach języków obcych trwa od 1 października do 30 września
następnego roku, co warunkuje datę ich likwidacji z dniem 1 października 2016 r.
Dla słuchaczy, którzy nie ukończą z różnych przyczyn cyklu nauki w przewidzianym
terminie, tj. do 30 września 2016 r., nie przewiduje się alternatywnej ścieżki
zakończenia edukacji na tym poziomie. Kolegia nauczycielskie i nauczycielskie kolegia
języków obcych przestaną funkcjonować po wskazanej dacie. W systemie oświaty nie
będzie jednostek prowadzących kształcenie w zawodzie nauczyciela.
Przepis art. 22 wskazuje organy, które przejmą dokumentację zlikwidowanych
kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Obecne
regulacje stanowią, że dokumentację zlikwidowanego publicznego zakładu kształcenia
nauczycieli przekazuje się organowi prowadzącemu szkołę (kolegium) z wyjątkiem
dokumentacji przebiegu nauczania, którą przekazuje się organowi sprawującemu nadzór
pedagogiczny. W projekcie zaproponowano, aby cała dokumentacja, w tym
dokumentacja przebiegu nauczania, została przekazana organowi prowadzącemu
z uwagi na łatwiejszy dostęp do tej dokumentacji. W przypadku likwidacji
niepublicznych zakładów kształcenia nauczycieli dokumentacja przebiegu nauczania
wytworzona w tych kolegiach będzie przekazywana do urzędu marszałkowskiego
właściwego dla siedziby zlikwidowanego kolegium.
Przepis zawarty w art. 21 wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia
ustawy. Pozostałe, zaproponowane przez MEN, regulacje dotyczące zmian w systemie
39
Dokumenty związane z tym projektem:
-
2085-cz-1
› Pobierz plik
-
2085-cz-2
› Pobierz plik