Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
projekt dotyczy rezygnacji z obowiązkowego ograniczenia władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców w sytuacji braku porozumienia co do sposobu jej wykonywania. W przypadku nieosiągnięcia porozumienia albo gdy nie będzie ono zgodne z dobrem dziecka, sąd mając na względzie jego dobro powinien rozważyć pozostawienie obu rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej.
- Kadencja sejmu: 7
- Nr druku: 3104
- Data wpłynięcia: 2015-01-12
- Uchwalenie: Projekt uchwalony
- tytuł: Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
- data uchwalenia: 2015-06-25
- adres publikacyjny: Dz.U. poz. 1062
3104
2. Przedstawienie rzeczywistego stanu w dziedzinie, która ma zostać uregulowana
Obowiązujące rozwiązania zawarte w art. 58 i art. 107 k.r.o. powodują, że w przypadku
braku porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej
i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, sąd jest zmuszony do ograniczenia
władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców. Regulacja ta zakłada automatyzm rozstrzygnięcia,
co z jednej strony ogranicza zakres autonomii sędziowskiej, a z drugiej w wielu
postępowaniach prowadzi do zaostrzenia konfliktów między rodzicami. Takie uregulowanie
może prowadzić do wydawania orzeczeń krzywdzących rodzinę, a zwłaszcza dziecko, gdyż
nie przewidziano możliwości głębszego zbadania stosunków panujących w rodzinie przez sąd
i ich regulacji w oparciu o orzeczenie sądowe, które mimo konfliktu małżeńskiego,
pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom w takim samym zakresie.
3. Wykazanie różnic pomiędzy dotychczasowym a przewidywanym stanem prawnym
Projekt ustawy utrzymuje regułę, zgodnie z którą w pierwszej kolejności o sposobie
wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie
powinni decydować sami rodzice w drodze porozumienia. Natomiast precyzuje formę,
w jakiej porozumie ma być zawierane. Projekt przewiduje, że będzie to porozumienie
pisemne.
W przypadku nieosiągnięcia porozumienia albo, gdy nie będzie ono zgodne z dobrem
dziecka, sąd kierując się prawem dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców oraz mając
na względzie jego dobro, powinien rozważyć pozostawienie obojgu rodzicom pełnej władzy
rodzicielskiej jako rozstrzygnięcia, które co do zasady najlepiej zapewnia dziecku możność
wychowywania go przez rodziców i utrzymywania z nimi kontaktów. Analogicznie,
jak w świetle dotychczas obowiązujących przepisów, dopiero po stwierdzeniu, że
w okolicznościach konkretnej sprawy nie byłoby to zgodne z dobrem dziecka, sąd będzie
mógł powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając
władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby
dziecka.
Ponadto poprzez nową regulację art. 58 § 1b k.r.o., projektodawca znosi nałożony na sąd
obowiązek rozstrzygania o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Na zgodny
wniosek stron, sąd pozostawi rodzicom dziecka swobodę w kształtowaniu tych kontaktów.
– 3 –
Proponowane zmiany dotyczące art. 107 k.r.o. korespondują ze zmianami art. 58 k.r.o.,
a różnica polega jedynie na tym, że będą one miały zastosowanie w sytuacjach, w których
rodzice nie są stronami postępowania rozwodowego, ale żyją w rozłączeniu.
Ponadto w celu umożliwienia łącznego rozstrzygnięcia w jednym postępowaniu
problematyki władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem, w przypadku spraw
rozpatrywanych na podstawie art. 107 k.r.o., niezbędne jest wprowadzenie zmian w Kodeksie
postępowania cywilnego w celu ujednolicenia składu sądu orzekającego w tych sprawach.
W związku z powyższym proponowana zmiana art. 509 Kodeksu postępowania cywilnego
powoduje, że sprawy o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej sąd będzie
rozpoznawał w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego.
Proponuje się, aby projektowana ustawa weszła w życie po upływie 30 dni od dnia
ogłoszenia.
4. Skutki społeczne, gospodarcze, finansowe i prawne projektowanej ustawy
Projektowana ustawa zwiększy ochronę prawa dziecka do wychowania przez oboje
rodziców w trakcie konfliktów rodzicielskich występujących zarówno w sytuacji rozwodu
rodziców, jak i wtedy gdy rodzice nie rozwodzą się, ale żyją w rozłączeniu. Ponadto
przyczyni się do eliminacji postaw rodziców nieszanujących prawa dziecka do kontaktu
z drugim rodzicem oraz dążą do faktycznej separacji dziecka od jednego z rodziców.
Projektowana ustawa nie będzie rodzić skutków finansowych dla budżetu państwa oraz
budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa nie będzie wymagała również wydania
aktów wykonawczych.
5. Konsultacje
Projekt został przesłany do zaopiniowania następującym podmiotom: Ministrowi
Sprawiedliwości, Naczelnej Radzie Adwokackiej, Krajowej Radzie Radców Prawnych,
Sądowi Najwyższemu, Krajowej Radzie Sądownictwa, Krajowej Radzie Kuratorów,
Krajowemu Stowarzyszeniu Kuratorów Sądowych, Prokuratorowi Generalnemu, Prokuratorii
Generalnej Skarbu Państwa, Rzecznikowi Praw Dziecka oraz Fundacji Dzieci Niczyje,
Stowarzyszeniu Centrum Praw Ojca i Dziecka, Komitetowi Ochrony Praw Dziecka,
Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Stowarzyszeniu Sędziów Rodzinnych „Pro Familia”,
– 4 –
Stowarzyszeniu Sędziów Polskich IUSTITIA, Stowarzyszeniu Sędziów THEMIS
i Ogólnopolskiemu Stowarzyszeniu Asystentów Sędziów.
Krajowa Rada Sądownictwa oraz Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa
poinformowały, iż nie zgłaszają uwag do projektowanej ustawy.
Prokurator Generalny wskazując, że regulacje zawarte w projekcie ustawy nie dotyczą
bezpośrednio obszaru działania prokuratury, jednocześnie nadesłał uwagę o charakterze
językowym, która została uwzględniona w projekcie ustawy.
Minister Sprawiedliwości podkreślił, że przedłożony do zaopiniowania projekt jest
zbliżony do przyjętego przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego w lipcu 2014 r.,
na podstawie propozycji Pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości ds. Konstytucyjnych Praw
Rodziny, projektu założeń projektu ustawy nowelizującej między innymi k.r.o. Jednocześnie
wskazał na potrzebę ujednolicenia regulacji zawartej w art. 58 i art. 107 k.r.o.,
a w konsekwencji doprecyzowanie w art. 107 kwestii dotyczącej utrzymywania kontaktów
z dzieckiem. Zasugerował także, że celowe jest umożliwienie łącznego rozstrzygnięcia
w jednym postępowaniu problematyki władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem,
co w konsekwencji skutkuje koniecznością wprowadzenia zmian w Kodeksie postępowania
cywilnego celem ujednolicenia składu sądu orzekającego w sprawach z art. 107 k.r.o.
Powyższe uwagi zostały uwzględnione w projekcie ustawy. Ponadto przedstawił „dodatkowe
propozycje wysunięte przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego we wspomnianych
wyżej założeniach, które wymagają przedyskutowania co do zasady, a w razie ich akceptacji
– będą wymagały precyzji przy ewentualnym formułowaniu przepisów”. Jednocześnie
w opinii Ministra Sprawiedliwości „– z uwagi na doniosłość prawną i społeczną
proponowanych zmian – wydaje się, że pominięcie procedury legislacyjnej, stosowanej
do projektów rządowych, wymagającej poprzedzenia projektu założeniami, poddawanymi
szerokim konsultacjom publicznym i opiniowaniu, jak też pominięcie udziału Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego w pracach nad zmianami art. 58 k.r.o i art. 107 k.r.o, rodzi
niebezpieczeństwo przyjęcia rozwiązań skutkujących dekompozycją systemu prawnego”.
Natomiast w opinii Sądu Najwyższego projektowana zmiana k.r.o. nie jest konieczna.
Z własnej inicjatywy swoją opinię dwukrotnie wyraziło Forum Matek Przeciw
Dyskryminacji Ojców. W pierwszej z nich, krytycznie odnosząc się do projektu ustawy,
przedstawiło swój własny projekt nowelizacji. Projekt ten m.in. przewidywał obligatoryjne
orzekanie o opiece naprzemiennej oraz szereg innych propozycji, z których część jest już
– 5 –
zawarta w k.r.o. Nienależnie od powyższego Forum Matek Przeciw Dyskryminacji Ojców
domagało się wprowadzenia skargi kasacyjnej w przedmiotowych sprawach, a także
sygnalizowało konieczności wprowadzenia szerokich zmian w k.r.o. oraz w innych ustawach,
które regulują sprawy związane z rodziną. W kolejnym wystąpieniu stowarzyszenie nie
zgłosiło uwag odnoszących się do samego projektu, natomiast powtórzyło część swoich
poprzednio przedstawionych postulatów. Dodatkowo wskazywało na potrzebę między innymi
zdefiniowania „zasady dobra dziecka”, uznania alienacji za przemoc oraz wprowadzenia tabel
alimentacyjnych w zależności od wieku dziecka. Ponadto wskazywało na konieczność
wprowadzenia innych regulacji, z których część jest już zawarta w obowiązujących
przepisach. Przedstawione uwagi nie zostały uwzględnione.
Ponadto, również z własnej inicjatywy, swoją opinię przedstawił Komitet Przestrogi
przed Oddzieleniem Rodzica, w której pozytywnie oceniono zniesienie obligatoryjnego
ograniczania przez sąd praw rodzicielskich jednemu z rodziców w sytuacji, gdy nie doszło
do zawarcia porozumienia między rozchodzącymi się rodzicami. Pozostałe propozycje zmian
zawartych w projekcie zostały uznane za niewystarczające dla rozwiązania przedmiotowych
problemów.
Po zakończeniu procedury pierwszego czytania, w imieniu Forum Matek Przeciw
Dyskryminacji Ojców, obszerną analizę dotyczącą przede wszystkim obowiązującego stanu
prawnego, a w szczególności art. 58 i 107 k.r.o. przedstawiła osoba prywatna.
6. Oświadczenie o zgodności z prawem Unii Europejskiej
Przedmiot projektowanej ustawy nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej.
Dokumenty związane z tym projektem:
-
3104
› Pobierz plik